Cliënteninfo Hond

Het oog is een van de zintuigen. Een orgaan dat informatie doorgeeft aan de hersenen. Afhankelijk van de plaats in de dierenwereld (jager of prooidier) zijn de ogen voor op de kop of juist aan de zijkant geplaatst.

Bij dieren die van oorsprong vooral op ander dieren jagen (zoals bijvoorbeeld hond, kat en de uil) zijn de ogen voorop de kop geplaatst zodat ze diepte kunnen zien zonder hun hoofd bewegen. Doodstil liggen en toch de afstand tot je prooi kunnen inschatten. Gelijktijdig kunnen ze hun oren naar achteren draaien waardoor ze in de gaten kunnen houden of het achter hen wel veilig is.

Ogen die meer aan de zijkant zijn geplaatst zien we bij prooidieren (koeien, paarden, eenden, cavia's, konijnen, ratten, et cetera). Stilstaand een afstand kunnen inschatten is voor deze dieren minder belangrijk dan achter zich kunnen kijken.

Ogen jagers voor op de kop geplaatst.

Prooidieren hebben hun ogen aan de zijkant.

Omdat het gehoor en de neus van bijvoorbeeld hond en kat beter zijn dan die van de mens, zijn ze minder afhankelijk van hun ogen dan de mens. Mocht uw huisdier onverhoopt blind worden dan blijkt deze zich vaak nog wonderwel te kunnen redden.

Op korte afstand wordt de functie van het zien deels overgenomen door de neus. Scherp zien is dan ook minder belangrijk bij dieren dan voor mensen.

Een blind huisdier kan zich doorgaans goed redden: reuk en gehoor vangen deel oogfunctie op.

ANATOMIE VAN HET OOG

Oogleden

Rond de ogen zitten de oogleden. Bij dieren is naast het onder en bovenooglid ook een derde ooglid (membrama nictitans) aanwezig. Vogels hebben alleen een derde ooglid (het knipvlies). Door knipperen en sluiten van de oogleden wordt de oogbol beschermd tegen licht, vuil, insecten, stof en onheil van buiten af. Verder maken de oogleden de oogbol schoon en bevochtigen en voeden de oogbol.

Ooglidrand

De ooglidrand wordt gevormd door de overgang van huid en oogslijmvlies. Op de ooglidrand staan ooghaartjes en een smalle rij talgklieren die de ooglidrand vet houdt.

De ooglidrand heeft verschillende functies:

Het vetlaagje op de ooglidrand voorkomt dat het geproduceerde traanvocht over de rand loopt.
Het verspreidt het traanvocht over de oogbol: ruitenwisserfunctie.
Haren op de ooglidrand houden stof en insecten tegen terwijl het mogelijk blijft om tussen de oogharen door te zien.

Een dun lijntje talg voorkomt dat tranen over neus en wangen biggelen

Conjunctiva of bindvlies

Dit is het slijmvlies aan de binnenzijde van de oogleden en aan de buitenzijde op het witte gedeelte van de oogbol. Het slijmvlies produceert slijm en traanvocht en helpt met de verdediging van de oogbol tegen infecties. Indien dit slijmvlies ontstoken is wordt het rood en produceert pus.

Een rood oog is gewoonlijk een bindvlies- ontsteking.

Traanafvoer-apparaat

Het traanvocht dat in het oog wordt geproduceerd, wordt afgevoerd via twee afvoeropeningen aan de binnenzijde van de bovenste en onderste ooglidrand. Twee korte afvoerbuisjes voeren het traanvocht onzichtbaar af naar het tranenmeer; een kleine holte tussen neus en ooghoek. Vanaf dit punt loopt het traanvocht via een buis door het neusbeen naar de neus. Na hevig tranen moet dan ook vaak de neus worden gesnoten.

Hoornvlies

Doorzichtige gedeelte aan de voorzijde van het oog. Dit weefsel heeft als unieke eigenschap dat het niet gevoed wordt door haarvaten maar door het traanvocht. Het is zeer rijk van zenuwen voorzien waardoor de kleinste beschadigingen of ongerechtigheden onmiddellijk lijden tot een reactie van het oog. Dit kan zich uiten in knijpend tranen of knipperen, maar er kunnen ook allerlei andere ontstekingsreacties optreden, zoals roodheid zwelling. Bij meer ernstige ontstekingsreacties (diepe keratitis) verliest het hoornvlies zijn doorzichtige eigenschappen en kan er zelfs ingroei van bloedvaten optreden.

Hoornvlies bevat geen bloedvaten en bloedt dus ook niet bij beschadiging!

Voorste oogkamer

Het deel van het oog dat tussen hoornvlies en lens ligt wordt voorste oogkamer genoemd. De juiste druk in de voorste oogkamer wordt verzorgd door het corpus ciliare. Dit zorgt tevens voor de juiste bolling van het hoornvlies. Te hoge druk (glaucoom) geeft schade aan hoornvlies, netvlies en lens,

Uvea (iris en pupil, corpus ciliare en choriodea)

Direct achter het doorzichtige hoornvlies zijn de pupil en de iris (regenboogvlies) te zien. De pupil is de opening in de iris waardoor het licht op het netvlies valt .

De structuur rond de pupil wordt ook wel uvea genoemd. De uvea bestaat naast de iris ook uit het corpus ciliare en de chorioidea.

De uvea is een uiterst gevoelige structuur die al bij de geringste aanraking ontsteekt. Men spreekt dan van een uveïtis.

De iris is een vliesdunne kringspier die ervoor zorgt dat de juiste hoeveel licht op het netvlies valt. In het donker ontspant de iris en zijn de pupillen groot. In fel licht trekt de iris razendsnel samen en wordt de pupil klein. Naast licht reageert de pupil ook op angst en andere signalen van het lichaam.

Het bij fel licht samentrekken van de iris-spier kan pijnlijk zijn omdat hierbij een soort kramp optreedt van de iris.

De iris kan vele kleuren hebben. Het pigment van de iris kan bijvoorbeeld blauw, groen, grijs of bruin zijn en wordt daarom ook wel het regenboogvlies genoemd. De kleur van het pigment bepaalt de kleur van de ogen.

In het centrum van de iris zit een opening die de pupil genoemd wordt. Normaal is deze zwart van kleur. omdat de hoeveelheid licht die in het oog valt te weinig is om het netvlies te kunnen zien. Bij katten is echter een deel van het netvlies zo sterk reflecterend dat dit wel zichtbaar in in het donker. Katachtigen hebben daarom in het donker 'groene' ogen.

Staat de iris echter wijd open en valt er licht in het oog dan, zijn de bloedvaten van het netvlies zichtbaar. Dit gebeurt bij fotografie met behulp van flitslicht. De pupil is dan te langzaam om te sluiten en er valt licht op het netvlies hetgeen voor rode ogen op de foto zorgt.

Een andere reden waarom een rode pupil zichtbaar is, is als de iris geen pigment heeft: een zogenaamde albino. Hierbij helpt het dus niet als de iris de pupil verkleint om het netvlies tegen teveel licht te beschermen. Albino wordt door sommigen mooi gevonden maar het is dus onnatuurlijk en voor het oog onwenselijk. Albino zou dan ook moeten worden uitgebannen in de fokkerij (zie ook: rashond of niet elders op deze website

Om het netvlies goed te kunnen onderzoeken wordt met een druppeltje midriaticum ofwel oogverwijder, het samentrekken van de iris uitgeschakeld. Hierdoor kan met licht het netvlies beschenen worden zonder dat de pupil samentrekt.

De iris is een spier die de grootte van de pupil regelt.

Rode ogen oftewel albino is een iris zonder pigment.

Voor sommigen mooi maar onwenselijk omdat het beschermingmechanisme van het netvlies ontbreekt.

Lens

De lens ligt achter de pupil en zorgt ervoor dat het beeld scherp op het netvlies terechtkomt. Om dichtbij en veraf te kunnen kijken kan het oog boller en vlakker worden gemaakt. Dit is een fraai staaltje nog niet geëvenaarde techniek van de natuur.
Bij honden en katten is het oog als zintuig minder belangrijk dan bij de mens en is scherp zien dan ook van minder belang.

Leeskaart hond als grap

Lens projecteert beeld op netvlies.

Corpus vitreum

Dit 'glasachtige lichaam' vult de achter de lens gelegen ruimte en verdeelt het licht naar het netvlies.

Netvlies

Dit vlies ligt tegen de binnenkant van de oogbol en bevat de zenuwuiteinden van de grote oogzenuw (Nervus opticus, ook wel de tiende zenuw genoemd). Prikkeling van deze zenuwuiteinden door licht wordt door de hersenen vertaalt in een beeld.

MOGELIJKHEDEN TOT ONDERZOEK

Inspectie

(tekst)

beoordelen traanproduktie

shirmer teartest, opbreken traan film, meten onder verdoving

(tekst)

Aankleuren hoornvlies

Fluoresceïne

(tekst)

Oogspiegelen

(tekst)

Tonometrie

(tekst)

Echo

(tekst)

AANDOENINGEN VAN DE OOGLEDEN

Conjunctivitis

Conjunctivitis is een ontsteking van de (bindvlies).

Conjunctivitis is een ontsteking van de conjunctiva slijmvlies (bindvlies) aan de binnenzijde van de oogleden. Het is de is de meest voorkomende oogaandoening bij honden en katten. Zoals elke ontsteking gaat dit gepaard met pijn, roodheid en zwelling. Ook wordt er extra traanvocht en ontstekingsvocht geproduceerd, waardoor er zich mucus ofwel pus op de oogbol verzamelt of te vinden is als ingedroogd materiaal in de binnenste ooghoek. Pijn en irritatie uiten zich vaak in knijpen van het oog.

Oorzaak
Vaak is irritatie de oorzaak, bijvoorbeeld door tocht, spel of bijvoorbeeld tegen een struik oplopen. Andere oorzaken zijn ondermeer een afwijking aan de oogleden, een verkeerde stand van de oogharen, irritatie van het derde ooglid, een vreemd voorwerpje op het oog, afwijkingen van het oog of onvoldoende traanproductie. (zie ook sicca).

Niet altijd is de oorzaak duidelijk. Het ene dier is er ook gevoeliger voor dan het andere.

Een ontsteking aan beide ogen kan wijzen op allergieën of infectieziekten. Vooral aandoeningen van de luchtwegen, zoals niesziekte bij de kat, gaan nogal eens samen met ontstoken ogen.

Behandeling
Een lichte conjunctivitis met waterige uitvloeiing kan al verbeteren door het schoonhouden van het oog met lauw gekookt water waaraan wat zout is toegevoegd. (ook wel fysiologisch zout genoemd) Zo kan ook een slijmpropje in de ooghoek worden verwijderd.

NB!Veel mensen gebruiken gekookt water voor het schoonmaken van ogen. Het drinkwater in Nederland is echter van dermate goede kwaliteit dat het koken voor het schoonmaken van ogen, volstrekt overbodig is. Bovendien is water irriterend voor het oog doordat het hoornvlies uitdroogt.
Het traanvocht dat het oog beschermt is zout. Aan het water waarmee het oog wordt schoongemaakt kan dus het beste ook wat zout worden toegevoegd. Gewoon leidingwater dus en één afgestreken theelepel zout op een kopje water volstaat.

Onderzoek door de dierenarts is nodig als de ontsteking langer duurt en vooral als er pus is te zien of zwelling van de oogleden met dichtknijpen van het oog. Meestal volgt dan behandeling met antibioticum in de vorm van zalf of druppels.

klik hier voor het begrip ontsteking.

Schoonmaken niet met gekookt maar met
zout! water.

Vliezen voor de ogen

Honden en katten hebben, in tegenstelling tot de mens, een derde ooglid. In de binnenste ooghoek bevindt zich een plooi van de conjunctiva (bindvlies, zie boven) met daarin een stukje kraakbeen. Dit derde ooglid heet 'Membrana Nictititans'.

Als er vliezen voor de ogen zijn dan is de Membrana Nictitans zichtbaar.

Oorzaken waardoor de vliezen zichtbaar zijn:

Onbehagen (kat), lusteloosheid, ziek zijn.
Ook zijn er in de oogbol zelf afwijkingen mogelijk die dit kunnen veroorzaken. Bijvoorbeeld het verlies van vet achter de oogbol, afname van de kauwspieren, ruimte-innemende processen aan de basis van het derde ooglid, zwelling van het derde ooglid zelf.

Derde ooglid bij honden en katten..

Trauma

Verwondingen aan de oogleden zijn vaak winkelhaakvormig en bloeden heftig. Omdat er een spiertje in de ooglidrand zit, worden de wondranden verder uit elkaar getrokken. Een onderbroken ooglidrand heeft tot gevolg dat de traanfilm niet meer netjes over het hoornvlies wordt verdeeld en het hoornvlies dus niet overal meer wordt gevoed en schoongehouden. Dit is te vergelijken met een slecht werkende ruitenwisser.
Het is bij schade aan de ooglidrand daarom sterk te adviseren dit altijd (direct) te laten hechten.

Uw hond of kat moet hiervoor onder narcose. De wond wordt eerst zorgvuldig gereinigd en daarna met behulp van zeer dun hechtmateriaal gesloten. Van groot belang is hierbij dat de de ooglidrand weer netjes tegen elkaar komt te liggen.

Mocht de verwonding in de binnenste ooghoek zitten, dan kan het zijn dat de afvoerbuis van de traanklier beschadigd is. Het kanaaltje wordt dan met behulp van een sonde en een loep opgezocht waarna er een dun slangetje in gebracht wordt zodat het kanaaltje vrije doorgang krijgt. Daarna wordt het defect van het ooglid gesloten.

Indien er een stukje van het ooglid ontbreekt zal een 'simpele' sluiting niet mogelijk zijn. Er zijn dan verschillende plastieken mogelijk. Dierenarts D.L. van Os heeft ruime ervaring met het herstellen van allerlei complexe ooglidafwijkingen.

Door de enorm goede doorbloeding raken ooglidranden zelden echt geïnfecteerd. Het is daarom vaak beter dit te laten hechten door iemand met ervaring, ook als dit betekent dat het een dag later gebeurt.
Belangrijk is daarbij wel dat het hoornvlies zelf niet beschadigd is (knijpen van het oog, oogbol is niet helder zie ook hoornvliesaandoeningen op deze pagina).

Ooglid verwondingen altijd laten hechten.

Dit hoeft niet altijd met spoed te gebeuren.

Hechten is een nauwkeurig klusje dat onder narcose moet gebeuren!

Entropion (naar binnen gekrulde oogleden)

Entropion is een afwijking waarbij de ooglidrand naar binnen krult. Het ontstaat door een afwijkende vorm van de huid en de spiertjes van de oogleden, maar ook de vorm van de schedel en huidplooien rond het oog kunnen een rol spelen. Vaak is de aandoening erfelijk maar ook een (langdurige) ontsteking kan een rol spelen. Bij oudere dieren (vooral katten) kan door vermagering en verlies aan vet achter de oogbol de oogbol dieper komen te liggen waardoor de oogleden te ruim worden.

Als gevolg hiervan krullen de haren op de ooglidrand eveneens naar binnen en irriteren de oogbol. Ook het vetrandje op de ooglidrand is door het naar binnen krullen niet meer in staat het traanvocht tegen te houden. Traanvocht loopt over de ooglidrand en zorgt zo voor irritatie van het ooglid.

Door irritatie van de oogbol wordt het oog roder, wordt meer traanvocht geproduceerd en wordt het oog meer dichtgeknepen. Ook kan de irritatie en pijn ervoor zorgen dat de oogbol meer naar binnen getrokken wordt waardoor het ooglid verder naar achteren komt te liggen en daardoor het naar binnen krullen versterkt.

De entropion kan het volledige ooglid betreffen maar ook een deel daarvan. Vaak is alleen het onderooglid naar binnen gekruld.

De gradatie van het naar binnen krullen kan wisselen. We spreken van hoog-, middel- of laaggradige entropion. Is het naar binnen krullen gering, dan spreken we van laaggradig entropion. Is deze volledig naar binnen gekruld (eigenlijk omgeklapt) dan spreken we van een hooggradig entropion.

Bij het langer aanwezig zijn van entropion kunnen er beschadigingen aan het hoornvlies optreden. In ernstige gevallen zelfs perforatie of blindheid.

Behandeling:
In principe kan de entropion het beste operatief worden gecorrigeerd. Er wordt daarbij een stukje huid weggenomen dicht bij de ooglidrand, zodat deze niet meer omkrult.

De irritatie die uitgaat van een entropion heeft de neiging deze te versterken. Het verhelpen van de oogirritatie (door een vette oogzalf) kan dan soms deze vicieuze cirkel doorbreken.

Bij jonge dieren kan door uitgroei van de schedel en de oogleden, nog verandering optreden en kan met zalven wat tijd gekocht worden. Bij pups kunnen tijdelijke hechtingen gezet worden, die het omkrullen van de oogleden beletten (tacken). Nadien zijn er verschillende mogelijkheden. De oogleden krullen na het verwijderen van de draadjes niet meer om. Of er moeten nadien nog eens tijdelijke draadjes gezet worden tot de kop voldoende is uitgegroeid om een chirurgische ingreep uit te voeren..

Irritatie versterkt het naar binnen krullen.

Entropion kan ernstige schade aan het oog geven. Het kan zelfs tot blindheid leiden.

Operatieve correctie vaak nodig.

Ectropion (naar buiten gekrulde oogleden)

Ectropion is een oogaandoening bij de hond en kat waarbij (delen van) de onderooglidrand naar buiten krullen.

Oorzaken voor ectropion zijn een verslapping van de kringspier rond het oog, uitval van een zenuw of littekenvorming van de huid onder het ooglid.

Veelal is ectropion erfelijk. Bij sommige rassen hoort het zelfs vreemd genoeg tot de uiterlijke kenmerken omdat de ogen er dan 'bloeddoorlopen' uitzien. In feite is dit het gevolg van een ontstoken bindvlies en past een dergelijk streven niet meer in deze tijd (zie ook Cliënteninfo Hond: rashond of niet?)

Doordat de ooglidrand niet tegen de oogbol, aanligt kan het traanvocht niet goed naar de afvoerbuis in de binnenste ooghoek worden afgevoerd en kunnen er tranen over de wangen naar beneden lopen. Ook de andere functies van de ooglidrand zijn in het geding. Het oog droogt sneller uit en stof en vuil blijft gemakkelijker in het oog zitten. Als gevolg hiervan ontwikkelen deze honden een chronische conjunctivitis.

Zalven kan helpen de oogbol tegen uitdroging te beschermen, maar alleen operatieve correctie biedt een echte oplossing.

Ectropion is erfelijk maar bij sommige rassen ingefokt.

Operatief ingrijpen nodig om oog te behoeden voor uitdroging.

Te ruime oogspleet

Ectropion komt vaak voor in combinatie met een te ruime oogspleet. Bij een te ruime oogspleet is het model van het ooglid wel goed maar is het ooglid simpelweg te groot waardoor het slap naar beneden hangt en net als bij entropion niet meer aansluit op de oogbol waardoor het zijn functie verliest. Het oog is gevoeliger voor uitdrogen en daardoor weer voor conjunctivitis.

Rassen waar de combinatie ectropion en te ruime oogspleet voorkomen zijn onder andere de bloedhond, de sint-bernard en de (clumber) spaniël.

Voor de therapie geldt hetzelfde als voor ectropion. Bij lichte gevallen volstaat zalven met een vette zalf. In ernstigere gevallen is operatief corrigeren de oplossing. Een te ruime oogspleet moet op andere wijze worden gecorrigeerd dan een naar buiten krullende ooglidrand.

Op de foto kunt u zien dat de vorm van de beschadiging precies overeenkomt met het gebied van het hoornvlies wat (in de slaap) niet helemaal wordt bedekt door de oogleden en daardoor beschadigd raakt. Of de oogleden voldoende sluiten en of er tussen de oogleden net een stukje van de glinsterende oogbol kunt zien, kunt u het best zelf thuis ontdekken door met een zaklamp de oogleden bij het slapend dier te controleren

Indien de correctie te laat wordt uitgevoerd en het hoornvlies langdurig is uitgedroogd ontstoken is geweest kan er sprake zijn van een blijvende litteken.

Afhangend ooglid veroorzaakt ook oogproblemen.

Ruitvormige oogspleet (gecombineerd ectropion en entropion)

Bij sommige rassen (bijvoorbeeld de dog, de boxer en de Engelse bul) heeft de oogspleet de vorm van een liggende ruit. Dit komt doordat de oogleden in het midden naar buiten krullen (ectropion) en aan de binnen- en buitenhoek naar binnen krullen (entropion). Deze combinatie van aandoeningen vergt voor correctie een goede chirurgische kennis. Correctie van het ene deel van de ooglidrand versterkt anders de aandoening aan het andere deel van de ooglidrand.

Ruitvorminge oogspleet vereist gespecialiseerde chirurgie.

Distichiasis

Een distichiasis is een wimper die op een abnormale plek op het ooglid zit. Het zijn enkele, meerdere of een rij haren die meestal vanuit de meiboomse kliertjes op de ooglidrand groeien. Indien deze haren hard en stug zijn en naar de cornea (het hoornvlies) toe gericht, dan zullen ze de cornea irriteren of zelfs beschadigen. Het wordt beschouwd als een erfelijke afwijking.

Hoe herkent u distichiasis bij uw hond

Deze irritatie geeft een verhoogde traanproductie en soms samengeknepen oogleden. We noemen dit ook wel epiphora (waterogen) Het traanvocht kan via de distichiën over de ooglidrand lopen, waardoor de buitenzijde van de ooglidrand vochtig wordt.

Behandeling:

Het meest simpele is de haren te verwijderen met een epileerpincet. Daarnaast is een definitieve verwijdering onder anaesthesie mogelijk

Er zijn hondenrassen waarbij distichiasis vaker voorkomt: cockerspaniel, buldog, pekinees, Yorkshire terriër, flatcoated retriever, Shetland sheepdog en de poedel. Bij teckels komt het vooral voor bij de langharige miniatuurteckel.

Bij de kat is het een uiterst zeldzame afwijking.

Wimpersgroei uit meibergse kliertjes kan hoornvlies irriteren.

Waterogen kenmerkend.

Eversio van het derde ooglid

In het kraakbeen van het derde ooglid kan een knikvormige misvorming ontstaan waardoor het uiteinde naar binnen of naar buiten klapt. Deze afwijking treedt meestal op bij dieren van 3 tot 6 maanden. Bij de hond komt het regelmatig voor; bij de kat zelden.

Behandeling:

Deze bestaat uit het verwijderen van het geknikte deel van het kraakbeen onder algehele anesthesie.

Eversio: knik in derde ooglid.

Klik op het groene gedeelte voor uitleg over het verschil tussen roesje en narcose

Folliculaire conjunctivitis van het derde ooglid

AANDOENINGEN VAN DE TRAANBUIS EN DE TRAANKLIEREN

Cherry eye

Cherry eye is een protrusie (tevoorschijnkomen)-prolaps (uitpuiling) of eversie (omklappen) van de traanklier aan de achterzijde van het derde ooglid waardoor deze zichtbaar wordt en gaat zwellen. Cherry eye is niet ernstig maar moet wel verholpen worden. Niet te verwarren met andere aandoeningen van het derde ooglid zoals bijvoorbeeld een folliculitis.

Cherry eye komt veel voor bij de Engelse buldog maar het kan bij alle rassen voorkomen.

Er zijn twee methoden om dit te verhelpen

1. De weghecht-/enveloppe-methode, Deze heeft geen 100% succes maar heeft een (wat theoretisch) voordeel dat de traanproductie die voor een deel door het derde ooglid wordt verzorgd behouden blijft. De traanproductie heeft een enorme reservecapaciteit waardoor het maar de vraag is of een iets lagere productie ooit een probleem vormt voor de hond.

2. De verwijdermethode. Deze methode is 100% succesvol maar heeft dus het nadeel dat de reservecapaciteit van de traanproductie wat minder wordt.

In overleg met de eigenaar worden beide methoden door ons gebruikt. De operatie wordt regelmatig door dierenarts D.L. van Os uitgevoerd.

Indien het een Engelse buldog betreft moet natuurlijk extra zorg aan de narcose besteed worden. Gasnarcose met een goede bewaking van de diverse lichaamsfuncties heeft dan ook sterk de voorkeur.

Er zijn twee operatiemethoden om een cherry eye te verhelpen.

Sicca en omleggen traanbuis

Keratoconjunctivitis sicca of droge ogen genoemd, is een oogaandoening veroorzaakt door een verminderde traanproductie (kwantitatief) of onjuiste samenstelling (kwalitatief) van de traancomponenten. Hierdoor droogt het hoornvlies uit.

Bij de hond komt het regelmatig voor, bij de kat wordt het veel minder vaak gezien.

Wat ziet u aan uw huisdier

Het hoonvlies wordt matter. Ook ontstaat er vaak een conjunctivitis (verklaring zie boven) en samengeknepen oogleden. Als het langer bestaat kan het hoornvlies gaan ontsteken. Dit begint in het midden van het oog.

Ook het neusslijmvlies en de mondholte kunnen droger worden en kan er een ontsteking in het slijmvlies van de neus ontstaan. Soms zijn dit zelfs de enige verschijnselen die u zelf thuis ziet.

De diagnose

De diagnose kan gesteld worden met behulp van een Shirmer Tear Test. Hiermee meten we de traanproductie. KCS is te verwarren met conjunctivitis of keratitis maar daarbij is te verwachten dat de traanproductie juist te hoog is.

Behandeling

Deze is afhankelijk van de ernst van de KCS.

- Lichte vorm kan met medicijnen behandeld worden.
- Bij een ernstige vorm (als er helemaal geen traanproductie is) of als u als eigenaar niet in staat bent om een soms intensieve behandeling voort te zetten, is operatief ingrijpen mogelijk.

Er kan dan een Ductus Parotis Transpositie (DPT het omleggen van de traanbuis) gedaan worden als er een normale speekselproductie aanwezig is.

De ductus parotis is een afvoerkanaal van de speekselklier. Deze wordt dan omgelegd onder de wanghuid naar de conjunctivaalzak in het oog.

Nadelen van deze behandelmethode zijn dat er bij overmatig speekselen huidirritatie of kalkneerslagen kunnen ontstaan..

Droge ogen zijn een bedreiging voor het hoornvlies.

Totaal geen traanproductie is op te lossen door omleggen van een traanbuisje.

schirmer tear test

conjunctivitis

keratitis

ductus parotis

conjunctivaalzak

AANDOENINGEN VAN DE OOGBOL

Glaucoom

Glaucoom of groene staar

Is een aandoening waarbij de druk binnen de oogbol is verhoogd. Een verhoging van de druk in de oogbol kan onbehandeld uiteindelijk zelfs tot blindheid leiden.

Glaucoom kent een acute vorm waarbij de oogdruk snel toeneemt hetgeen binnen enkele dagen tot blindheid kan leiden of een chronische vorm waarbij de oogdruk langzaam toeneemt en de veranderingen haast onmerkbaar zijn.

Glaucoom komt meer voor bij honden dan bij katten. Een plotselinge blindheid bij katten, soms met vergrote pupillen, is meestal het gevolg van een te hoge bloeddruk.

Acuut glaucoom:

In de normale oogbol is er een intra-oculaire druk aanwezig tussen 15 en 25 mm Hg. Ter vergelijking: deze druk is veel lager dan de bloeddruk die meestal tussen de 80 en de 150 mm Hg ligt Een verhoogde druk kan veroorzaakt worden door een verhoogde kamerwaterproductie in het oog (komt bij huisdieren zelden voor) of door een stagnerende afvoer. Deze druk kunnen we in de praktijk meten met een speciaal hiervoor aangeschafte Tonometer,

De verschijnselen van acuut glaucoom zijn een plotseling pijnlijk, te bol en daardoor wat uitpuilend oog. Verder zijn er vaak wat rode vaatjes te zien in het wit van de oogbol, is de pupil wat vergroot en komt er een grauwe waas over het hoornvlies. Daar komt de naam grauwe staar vandaan. Het zicht is zeer beperkt of zelfs geheel verdwenen.

Wanneer de druk boven 40 mm Hg is gedurende 48 uur, zal er al onomkeerbare schade aan het oog ontstaan.

Hoe herkent u acuut glaucoom bij uw hond of kat

Pijn, blauw/wit hoornvlies, pupilverwijding.
Roodheid van de bloedvaatjes om het oog. Dit is zichtbaar als het bovenooglid iets wordt opgetrokken.
Verlies van gezichtsvermogen.
Bij langere tijd aanwezig zijn, vergroting van het oog.

Acuut glaucoom begint meestal eenzijdig.

Chronisch glaucoom:

Bij drukken hoger dan 25 maar lager dan 40 mm Hg zal het oog zich gedurende een langere periode aanpassen, maar ook dan zal er al schade in delen van de oogbol ontstaan.

Het is van belang glaucoom in een zo vroeg mogelijk stadium te onderkennen. Er is dan een grotere kans op behoud van het gezichtsvermogen en kan veel pijn lijden voorkomen.

Hoe herkent u chronisch glaucoom bij uw hond of kat

Chronisch glaucoom is veel lastiger te herkennen dan acuut glaucoom.

In eerste instantie ongelijke pupillen (anisocorie)
Soms een witter hoornvlies
Zichtbaar zijn van de bloedvaatjes in het oog.
Vergroting van het oog pas zichtbaar op langere termijn.
Pijnuitingen zijn vaak minder opvallend aanwezig maar zijn er wel. Dit komt omdat chronisch glaucoom geleidelijk ontstaat.

Bij een duidelijke vergroting van het oog is het gezichtsvermogen bij zowel acuut als chronisch glaucoom, bijna altijd onherstelbaar verloren.

Behandeling:

- Nedicamenteus

Deze is het meest effectief in een zo vroeg mogelijk stadium. Glaucoom is ongeneeslijk en kan alleen door behandeling onder controle gehouden worden. De therapie moet regelmatig gecontroleerd worden. Als het glaucoom te ver voortgeschreden is, zal het gezichtsvermogen niet behouden kunnen blijven. De behandeling is dan voor het verzachten van de pijn.

Medicatie kan zorgen voor:

Vermindering van de kamerwaterproductie.
Verbetering van de afvoercapaciteit.
Vermindering van het intra-oculaire volume

- Chirurgisch.

Als het oog onherstelbaar beschadigd is, kan besloten worden het oog te verwijderen. U merkt vaak dat er meer pijn aanwezig was dan u dacht en dat u na de operatie weer een veel vrolijker hond of kat krijgt.

intra-oculair

kamerwaterproductie

Bij glaucoom of groene staar is de druk in de oogbol verhoogd.

Deze druk is meetbaar met een tonometer.

Glaucoom kan leiden tot blindheid!

Symptomen glaucoom herkennen.

Glaucoom te behandelen met medicijnen of chirurgisch ingrijpen.

anisocorie

kamerwaterproducite

intra-oculaire druk

AANDOENINGEN VAN HET HOORNVLIES

Ontsteking van het hoornvlies ( Keratitis)

Een ontsteking van het hoornvlies kan op zichzelf staan maar vaak doet het bindvlies mee en ontstaat tevens een conjunctivitis. Veel voorkomende oorzaken van een hoornvliesontsteking zijn beschadigingen, irritaties infecties en uitdroging Bij de kat wordt het vaak veroorzaakt door niesziekte infecties. De ontsteking van het hoornvlies kan oppervlakkig of diep zijn.

Verschijnselen van een oppervlakkige keratitis

oog dicht knijpen, er aan zitten poetsen , pus
Een witte waas op de oogbol, niet meer goed zichtbare pupil. Door de ontsteking van het hoornvlies verliest het oog zijn doorzichtigheid.
soms bij goed kijken bloedvaatjes zichtbaar.
Bij wat langer bestaande hoornvliesafwijking kunnen delen van het hoornvlies gepigmenteerd raken

De behandeling bestaat uit het opsporen van de oorzaak (bv met behulp van de shirmer tear test bij een sicca) en gewoonlijk meermaal daags behandelen met een antibioticumhoudende, ontstekingsremmende, virus remmende of oogvocht aanvullende oogzalf of druppel.

Verschijnselen van een diepe keratitis:

Naast de verschijnselen zoals genoemd bij de oppervlakkige keratitis breidt de witte ondoorzichtige waas op het hoornvlies zich verder uit, is de vaatingroei duidelijker zichtbaar en er ontstaan er diepe defecten met littekenweefsel.
Deze dieper keratitis wordt meestal veroorzaakt door diepe beschadiging van het hoornvlies of is het gevolg van een te late onvoldoende adequate of succesvolle behandeling van een oppervlakkige keratitis.

De behandeling kan net als met een oppervlakkige keratitis bestaan uit een genezende zalf maar als dit onvoldoende succes heeft is chirurgisch ingrijpen vaak gewenst. Onder een roesje of algehele verdoving wordt na aankleuring met Fluoresceïne de losliggende randen en afgestorven weefsel gecuretteerd omdat deze de genezing tegen houden en een voedsel bron voor bacteriën vormen. Bedoeling is dat er zo alleen gezond weefsel overblijft.

Om de genezing te bevorderen is het belangrijk dat het oog wordt afgedekt. Bij mensen gebeurd dit met een oogverband. Dit blijft echter slecht zitten bij onze huisdieren reden waarom de oogleden (deels) worden dichtgehecht of het derde ooglid ( membrana nictitans) er als een soort pleister overheen wordt gehecht. Voordeel va de laatste methode is dat het zalven nog steeds goed mogelijk is. Nadeel is dat het vaak wat slechter blijft zitten. En soms dus weer over moet.

Na meestal 2 -3 weken weken worden de hechtingen verwijderd en kan het oog geïnspecteerd worden op genezing.

Voorbeeld Foto's

oppervlakkige

diepe

Locale beschadigingen en (perforerende) verwondingen van het hoornvlies

Deze kunnen oppervlakkig, diep of perforerend zijn en door heftige ontsteking of door een vreemd voorwerp bijvoorbeeld een doorntje, nagel kat of kogeltje ontstaan. Het hoornvlies is daarbij veel zachter als de "harde oogrok" reden waarom deze eerder beschadigd als andere delen van het oog.

Verschijnselen:
Dichtgeknepen oog, overvloedig tranen, witte waas over cornea ( cornea-oedeem) en in ernstige gevallen kan een deel van de binnenkant van het oog uitpuilen.

Behandeling:
Deze is afhankelijk van de ernst en medicamenteus of chirurgisch. Als het vreemde voorwerper nog in zit dan moet deze verwijderd worden. Dit gebeurt altijd onder algehele anesthesie. Na het verwijderen van het vreemde voorwerp wordt het hoornvlies gehecht.

Diepe defecten vragen een langdurige herstelperiode en er ontstaat littekenweefsel in het hoornvlies. Gevreesd is de secundaire ontsteking van het regenboogvlies (de uveitis ) waardoor het oog ten gronde kan staan

.Soms is het bij een ernstig defect nodig om u door te sturen naar een oogspecialist.

perforatie van het hoornvlies is een echt spoedgeval

AANDOENINGEN VAN DE IRIS

Algemeen
De iris (het regenboogvlies) is het belangrijkste onderdeel van de uvea

Bij een Uveitis is er een ontsteking zichtbaar aan de iris. Ontstekingen van de uvea hebben zeer uiteenlopende oorzaken en worden samengevat onder de term uveïtis.

Uveitis kan ontstaan door

stomp trauma, bv een tennis bal of een harde klap door een auto-ongeluk
perforerend hoornvlies trauma, een scherp voorwerp wat door het hoornvlies heendringt
stofwisselingsstoornissen
infecties ( o.a. virussen, bacteriën, schimmels0
reacties van het afweersysteem (immuunreacties)
of onbekende oorzaak (ideopatisch)

Verschijnselen:

Een uveïtis kan afhankelijk van de oorzaak eenzijdig of beiderzijds optreden. Het kamerwater wordt troebel, er kunnen vlokjes zichtbaar zijn in de voorste oogkamer, de iris kan gaan zwellen en roder worden en de pupil kan vervormen en samentrekken.

Door de ontstekingsreactie kan ook het hoornvlies beïnvloedt worden en oedeem vertonen waardoor het ondoorzichtig wordt en de uveïtis niet meer goed zichtbaar is

Bij acute ontstekingen van de uvea is samentrekken als reactie op licht van de iris echter pijnlijk. Het oog wordt als reactie op licht dan ook vaak dichtgeknepen omdat licht niet te verdragen is. Dit in tegenstelling tot een gewone hoornvliesontsteking, waarbij het oog wel wordt dichtgeknepen maar niet specifiek op licht

Bij meer chronische ontstekingen valt de pijn vaak niet op maar meer het verschil in kleur van (delen van) het regenboogvlies. Chronische ontstekingen zijn vaak het gevolg van in de bloedbaan circulerende overmaat aan afweerstoffen of lichaamsvreemde stoffen. Deze "klontjes"lopen vast in de haarvaten al waar het lichaam ze opruimt. Deze opruimreactie heeft beschadiging van de haarvaten en kan als littekens worden gezien in de uvea

Door dat het regenboogvlies zeer dun is en sterk doorbloed kunnen algemene ontstekingen aan haarvaten soms het eerst waargenomen worden aan het regenboogvlies.

"Doffe" ogen zijn dan ook vaak het gevolg van het niet helder zijn van het regenboogvlies door onstekingen elders in het lichaam die via de bloedbaan ook de iris bereiken.

corpus ciliare

choroidea

Het dichtknijpen van het oog als reactie op licht is een sterke aanwijzing voor een uveïtis

locale ontstekingen in de iris bij de kat

Bij katten is lang gedacht dat dergelijke locale veranderingen zouden wijzen op chronische virus infecties als FIP en FeLV.

Dit blijkt niet het geval. Is de kat gezond dan hebben dergelijke plekjes in de iris bij de kat naar de huidige inzichten geen directe betekenis en hebben deze katten niet meer of minder kans dan andere katten om slachtoffer te worden van deze gevreesde ziekten

Bloedingen van de uvea
Spontane bloedingen van de uvea zijn vaak een ernstig signaal. Deze bloedingen zijn te zien als een laagje bloed onderin de voorste oogkamer maar ook als een bloed geleurd deel van het regenboogvlies. Vaatje in de irus knappen niet zomaar. Vaak wijzt dit op ernstige ziekte processen zoals uitzaaingen van tumoren waarbij het tumorcel en afweersyteem zodanig met eljkaar in gevacht zijn dat het bloedvat sneuvelt .

Tumoren

(tekst)

AANDOENINGEN VAN DE LENS

Staar

Cataract, ook wel grijze staar of grauwe staar genoemd, is een vertroebeling, witting van de ooglens waardoor het zicht vermindert en vooral minder scherp wordt. Alsof glas beslaat. In extreme gevallen wordt de ooglens geheel ondoorzichtig, waardoor blindheid van het oog optreedt.

De ooglens is zichtbaar achter de pupil< normaal is deze zwart omdat er geen lucht terugkaats en al het licht door de lens heen gaat. Bij staar wordt een deel van het licht teruggekaats en wordt de pupil (of beter het achter de pupil gelegen gebied wit)

In het algemeen wordt cataract veroorzaakt door een verminderde zuurstofopname en daardoor een verhoogde wateropname van de lens. Dit geeft in eerste instantie zwelling , later gevolgd door uitdroging. Een aantal oorzaken die cataract kunnen induceren zijn: suikerziekte, trauma ( bv doorntje in oog), intoxicatie ( vergiftiging) of bestraling.

Cataract kan aangeboren zijn, dit heet congenitaal cataract en is het gevolg van een fout bij de aanleg van het oog waarbij embryonale bloedvaten niet verdwijnen.
Een enkele keer ontstaat staar al op jonge leeftijd, soms als complicatie bij suikerziekte, maar in de meeste gevallen gaat het om honden met ouderdomsstaar. Bij honden wordt de lens vanaf een leeftijd van 9 jaar heel geleidelijk troebel en vermindert het gezichtsvermogen. Door de geleidelijke achteruitgang past een dier zich meestal goed aan. Volledige blindheid komt vooral voor bij honden van 14 jaar of ouder.

en dan al op zeer jonge leeftijd ( voor 6-8^e levensweek) aanwezig, juveniel als na de 8^e levensweek verkregen of seniel als op oudere leeftijd verkregen.

Als cataract beginnend is dan laat de lens nog licht en beelden door, in een vergevorderd stadium is uw huisdier volledig blind. We kunnen een schatting van de conditie van de lens maken door middel van spiegelen

Bij uitzonderingen kan een cataract ook weer verdwijnen, Vlaak blijkt dan echter dat de lens los is geraakt en naar achteren geklapt

Behandeling:

Medicijnen:

bieden geen oplossing om de lens weer helder te krijgen. Wel kan als de onderliggende oorzaak diabetes is deze zo goed mogelijk gereguleerd worden zodat de suikerspiegel in het lichaam, waaronder de concentratie glucose de lens zo min mogelijk beïnvloed.

Chirurgisch: lensextractie:

Of uw huisdier hiervoor in aanmerking komt moeten de volgende aspecten afgewogen worden.

De belangrijkste is of uw huisier duidelijk gehandicapt is door zijn blindheid. Vaak bent u als eigenaar zeer geëmotioneerd maar heeft de patiënt er weinig problemen mee. Honden en katten zijn veel minder op hun gezichtsvermogen aangewezen dan de mens. Neus een oren zijn veel beter ontwikkeld + dat boek lezen/ televisie kijken niet van belang is voor ze.

Daarnaast speelt de conditie van uw huisdier, conditie van het oog, aanwijzingen zijn voor uveitis of beschadiging van het netvlies mee. De lensextractie is dan niet zinvol.

De operatie is 1 van de weinige die niet bij ons in de praktijk uitgevoerd kan worden. U wordt dan doorverwezen naar een specialist.

Lensluxatie

Lensluxatie: lens die niet meer op de oorspronkelijke plaats zit, maar naar voor of naar achter gekanteld is in het oog.

Door het scheuren van de fibrae zonularis ( ophangbandjes van de lens) kan de lens geheel of gedeeltelijk loslaten. De fibrae zonularis kunnen afwijkend aangelegd zijn, dit komt erfelijk voor bij de Terriër, of degeneren. Het komt bij de hond veel vaker voor dan bij de kat ( circa 9:1). Als gevolg van het verplaatsen van de lens kan de kamerwaterafvoer verstoord zijn waardoor secundair glaucoom kan optreden.

De geluxeerde lens is door middel van spiegelen te beoordelen.

Behandeling:

Het chirurgisch verwijderen van de lens. Bij de hond dient zo snel mogelijk te gebeuren om secundair glaucoom te voorkomen. Bij de kat treed dit minder snel op en is er minder spoed vereist.

In afwachting op de operatie moet de hond/kat met medicamenteus behandeld worden. Welke medicatie wordt bepaald aan de hand van de verplaatsing van de lens naar de voorste of achterste oogkamer.

Het verwijderen van een lens is het terrein van een oog-specialist

(tekst)

ffibra zonulairs

AANDOENINGEN VAN HET NETVLIES

PRA

PRA ofwel progressieve retina atrofie

Het kenmerk van PRA is dat het een voortschrijdende onomkeerbare degeneratie ( vervallen) van de staafjes en / of kegeltjes. Staafjes zijn lichtreceptoren en kegeltjes zijn beeld/kleurenreceptoren. Deze zijn bij een hond niet evenredig verdeeld. Een hond heeft in verhouding meer staafjes.

Het begint meestal met slecht zien in het donker (nachtblindheid) en leidt uiteindelijk na enkele jaren tot volledige blindheid.

Ook is het mogelijk dat de staafjes en/ of kegeltjes bij de geboorte al niet goed aangelegd zijn, dan spreek je van dysplasie in plaatst van degeneratie.

Hier ziet u 2 afbeeldingen van het netvlies.

- De eerste is een normaal oog. U ziet onderin het beeld de oogzenuw. Deze plek noemt men blinde vlek, omdat hier geen geen staafjes of kegeltjes aanwezig zijn, naar de rand toe ziet u veel bloedvaten.

- De tweede is een oog met PRA. U ziet dat er veel minder bloedvaten aanwezig zijn.

PRA kun je grofweg onderverdelen in 2 groepen

- De PED, pigment epitheel dystrofie, voorheen dag/ tunnelblindheid of centrale PRA genoemd

- De nachtblindheid ook wel gegeneraliseerde of perifere PRA genoemd

Bij PED wordt het pigmentepitheel aangetast. Er treden ophopingen van pigment op. Daarna treed er verval op van de kegeltjes en uiteindelijk ook van de staafjes. De hond is dan volledig blind.De ziekte kan erfelijk zijn maar komt slechts zelden voor.

De symptomen van PED bij de uw hond zijn een verminderd zicht ( op 3-5 jarige leeftijd) bij daglicht, beweging wordt wel waargenomen maar stilstaande objecten worden slechter gezien, tot volledige blindheid op 5-9 jarige leeftijd.

De nachtblindheid kan op jonge leeftijd starten, zo rond de 6 maanden, omdat de staafjes en kegeltjes niet goed zijn aangelegd en liedt tot blindheid op 1-2 jarige leeftijd. Maar kan ook optreden door degeneratie van staafjes/ kegeltjes op oudere leeftijd.

De symptomen van de nachtblindheidstorm zijn: gezichtsverlies in schemer, pupilverwijding, vertraagde pupilreflexen. Een oplettende eigenaar zal dit soms opvallen als een wat angstiger en voorzichtiger gedrag bij schemer.

Door de dierenarts kan in het eerste stadium door middel van spiegelen een verandering aan het netvlies gezien worden. Vaak treed in het eindstadium cataract op.

Een therapie is niet beschikbaar. De meeste honden kunnen goed met blindheid leven omdat ze naast hun gezichtsvermogen een sterk ontwikkelde neus en gehoor hebben.

De aandoening is vaak erfelijk. Het is verstandig dragers en lijders van PRA uit te sluiten van de fok. Voor een aantal rassen bestaat er nu een DNA-test, waardoor bij pups al is vast te stellen of de hond genetisch vrij is of dat er een kans is op dragerschap of lijderschap. De verwachting is dat deze ontwikkelingen de komende jaren zullen doorgaan, waardoor het voor vele rassen mogelijk zal zijn PRA met behulp van DNA-technieken op te sporen. Daarnaast is het mogelijk om door een oogarts onderzoek te laten verrichten


normaal oog met veel bloedvaten aanwezig	Middenstadium van PRA. De bloedvaten zijn sterk gereduceerd

(tekst)

kegeltjes

staafjes

Bloedingen

Grove stompe of perforerend trauma en luxatie van de gehele oogbol kan kleinere of groter bloedingen in het netvlies veroorzaken.soms zelf zo ernstig dat het netvlies kan loslaten.

De behandeling bestaat uit het geven van ontstekingsremmende middelen en rust. een vreemd voorwerp zal chirurgisch verwijderd moeten worden. zie Locale beschadigingen en (perforerende) verwondingen van het hoornvlies

(tekst)

OOG IN DETAIL